یه زمانی مردی بود
که شروع کرد عمر دقیق زمین رو پیدا کنه
تو این تلاشش برای کشف عمر زمین
به یه خطر بزرگی برخورد
روز زیبای بهاری، پَسدینا، کالیفرنیا (Pasadena, Los Angeles County, California)
سال 1966
کسب و کار رو به رُشده، زندگی خوب
غیراز برای یه نفر
یه شیمی دان با گرایش زمین شناسی (ژئوشیمی دان) به نام کلیر پترسن (geochemist, Clair Patterson)
که همه به نام "پَت" می شناختنش (Pat)
اون می دونه که هر کسی که می بینه
در معرض یه خطر نامرئی هست
و مصممه که جلوی این خطر رو بگیره
حالا می خواد این کار هر عواقبی هم براش به همراه داشته باشه
ترجمه ی زیرنویس از sub.stardust1@gmail.com 19860102 subscene.com
هدف لذت بردن از این مستند زیبا و آموزنده ست اگر این زیرنویس رو به دردبخور دیدید
خوشحال می شم بازپخش کنید تا تعداد بیشتری استفاده کنند
هر چند به منظرم با ترجمه، از معانی موردنظر در زبان اصلیِ متن کاسته می شه
نمیشه درست داستان کلیر پترسن رو گفت
بدون اینکه تا آخر برگردی به عقب
به خیلی قبل تر از اینکه، زمین
خونه ی ما، ساخته شد
وقتی که ستاره ها مواد لازم برای ساختش رو فراهم کردند
آهن،
برای هسته ی مذاب این سیاره
اکسیژن
برای سنگ ها، آب و هوا
کربن
برای الماس و حیات
ستاره ای متولد میشه
ستاره ی ما
چند میلیون سال اول همه چی مرتب و منظم و بی مکث پیش رفت
جوری که دونه های غبار به طور مداوم به هم ملحق شدند و گوله ها ی بزرگتر و بزرگتری رو درست کردند
اما وقتی که این اجرام اون قدر رشد کردند و بزرگ شدند
که به قدر کافی نیروی جاذبه داشته باشند
شروع کردند به کشیدن همدیگه توی مدارهایی که مسیرشون همدیگه رو قطع می کرد
دنیای مااین شکلی بود
وقتی تازه بوجود اومده بود
هیچ جایی از سطح زمین نتونست از اون موقع تا الان
دست نخورده باقی بمونه و نجات پیدا کنه از این برخورده
حالا که مدارک و شواهد تولد و کودکیش همه پاک شدند
چه جوری می تونیم هرگز امیدوار باشیم که با هرگونه اطمینانی
سن واقعی دنیامون رو بدونیم؟
آدم ها از زمان های خیلی قدیم همش داشتن درباره این مساله باخودشون فکر می کردند
سال 1650، اسقف اعظم جیمز آشر از ایرلند (archbishop James Ussher)
محاسبه ای انجام داد که به نظر می رسید تونسته جواب این سوال رو بالاخره داده باشه
تقریبا مثل همه ی آدم های دیگه ی زمانه ی خودش و دنیای خودش
داستان آفرینش تو کتاب انجیل رو به عنوان یک حقیقت قطعی و مورد احترام قبول کرده بود
اما انجیل هیچ وقت به هیچ سال دقیقی اشاره نمی کنه
پس آشر دنبال یه رخدادی توی کتاب عهد قدیم گشت (old testament)
که مطابق با یه تاریخ خاصی باشه
این تاریخ رو توی کتاب دوم پادشاهان پیدا کرد
تاریخ مرگ پادشاه بابلی Nebuchadnezzar
در سال 562 قبل از میلاد مسیح
آشر سال های مربوط به نسل های پیامبران
واسقف ها
صد و سی ونه نواده ی ذکر شده در کتاب عهد قدیم (the 139 "Begats" of the Old Testament,)
از آدم تا دوره ی Nebuchadnezzar,
و کشف کرد که
دنیا روز 22 اکتبر
سال 4004 قبل از میلاد مسیح شروع شده
ساعت شش عصر
یه "شنبه روزی" هم بوده
زمان بندی اسقف اعظم آشر، به عنوان یه حقیقت و جزئی از تعالیم مسیحیت (gospels)
در دنیای غرب قلمداد شد
تا اینکه ما رفتیم سراغ یه کتاب دیگه که عمر واقعی زمین رو پیدا کنیم
کتابی که داخل خود سخره ها و سنگ ها نوشته شده بود
بیشتر لایه های سخره تو دیواره های گرند کنیون the Grand Canyon
ساخته شدند از رسوباتی که به صورت دونه های ریز ته نشین شدند
اون هم موقعی که این گوشه ی دنیا، یه دریا بود
طی اعصار متمادی زیر فشار لایه های تازه تشکیل شده ی بالایی
این رسوبات به هم فشرده شدند و سخره ها رو بوجود آوردند
جوری که قدیمی ترین این لایه ها، پایین تر از همه قرار داره
یه لایه رو انتخاب کنین،هر لایه ای رو
اون یکی چطوره؟
روزی روزگاری یه دریای کم عمق می بایست اینجا وجود می داشته
در دوره ی پریکمبرین the Precambrian period
حول و حوش یه میلیارد سال پیش
فقط یه نوع حیات بود
این باکتری های آبی-سبز سرشون گرم جمع کردن نور خورشید
و ساختن اکسیژن بود
برای اونا، این اکسیژن یه زباله ی تولیدی بود
اما برای حیواناتی که بعدها تکامل پیدا کردند، از جمله خود ما
نفس (دَم) حیات بود
اوکی. یه لایه دیگه بردارید
اون یکی چطوره؟
این لایه رو بهش می گن لایه ی رُس فرشته ی تابان (bright angel shale)
حول و حوش 530 میلیون سال پیش تشکیل شده
این جای پاها 260 میلیون سال پیش روش بوجود اومده
حالا می خواین عمر زمین رو بدونین؟
حساب کنین ببینین چقدر زمان می بره که هر لایه رو روی زیریش بشینه
و بعد به جای اینکه تعداد نواده ها رو بشماریم
سن تشکیل همه ی این لایه ها رو با هم جمع کنین
آسونه، نه؟ فقط یه مشکل هست
ما از مشاهده ی این فرآیند
از اونجایی که هنوز هم
تو اقیانوس ها و دریاچه ها، دور و بر دنیا داره اتفاق میوفته
می دونیم که رسوبات می تونن با میزان سرعت متفاوتی روی همدیگه بشینن
معمولا خیلی آروم اتفاق میوفته
مثلا هر سی سانتی متر رسوبا ت در1000 سال
اما وقتی که یه سیل نادر و فاجعه آمیز اتفاق بیفته
این رسوب گذاری و ته نشینی میتونه سریعتر باشه
مثلا تقریبا سی سانتی متر توی دو سه روز
خیلی از زمین شناس ها این روش رو امتحان کردند
که عمر زمین رو حساب کنن
اونا از گرند کنیون و بعضی
از توالی های رسوبی دیگه در سرتاسر این سیاره استفاده کردند
اما جواب هاشون خیلی تو دامنه ی وسیع و متفاوتی از هم بود که بشه بدرد بخور باشن
یه چیز تو مایه های بین 3 میلیون تا 15 میلیارد سال
و یه سری دیگه مشکلات هم تو این روش وجود داشت
حتی عمیق ترین لایه ی این سخره ها
قدیمی ترین چیز ها رو زمین نیستتند
چرا؟ چون حتی سخره ها هم نمی تونستند
از دوران خشونت بارِ نوزادیِ زمین جان سالم به در ببرن
تو فضا، داستانِ یه شکل دیگه ست
آیا از زمان تولد زمین هیچ یادگاری ای مونده
اجرامی که احتمال داشته باشه بتونن عمر دقیقش رو به ما بگن
من یه جایی رو می شناسم که آجرها و ملاطهای استفاده نشده
از زمان ایجاد منظومه ی شمسی مون رو می شه درش پیدا کرد
این مکان بین مدارهای مشتری و کیوان قرار داره
اینجا مواد مربوط به زمینِ تازه متولد شده هست
شناور و به صورت سرد ذخیره شده و بی تغییر
از اون زمان تا حالا باقی موندن
حدود یه میلیون سال پیش
یک خرده سیاره بزرگ اتفاقی مسیر یه خرده سیاره کوچکتر رو تغییر داد
و اون رو تو یه مسیر جدید انداخت
مسیر برخوردی که یه شب
طرفای 50 هزار سال پیش به انتها رسید
بایستی آرامش گرند کنیون رو به هم ریخته باشه
وقتی از آسمان بالاش رد شده
که این دهانه ی برخورد رو با انفجارش رو زمین ایجاد کنه
در جایی که زمانی آریزونا نام می گرفت
تیکه هایی از خرده سیاره آهنی ای که این دهانه ی برخورد رو درست کرد
دست نخورده باقی موندند
اگه ما فقط بدونیم چند وقت پیش اون آهن شکل گرفته
ما می تونیم عمر منظومه ی شمسی رو بدونیم
که زمین هم جزءای ازش هست
اما ما چه جوری می تونیم بدونیم کِی؟
یه پاره سنگی رو بردارید
هر پاره سنگی
این چطوره؟
بعضی اتم ها تو این پاره سنگ می تونن رادیواکتیو باشند
یعنی اینکه خودبخود تجزیه (فروپاشیده) می شن و
تبدیل به عناصر دیگر می شن
یه اتم اورانیوم اول میشه یه اتم توریوم thorium
به طور میانگین یه دو سه میلیارد سالی طول می کشه
توریوم خیلی بیشر ناپایدار هست
کمتر از یه ماه تبدیل می شه به پروتکتینیوم protactinium
یه دقیقه بعد پروتکتینیوم میشه یه چیز دیگه،
این اتم دچار ده تا تغییر جهش وار هسته ای دیگه میشه nuclear transmutations
تا اینکه می رسه به ایستگاه آخر زنجیره ی واپاشی decay chain
یه اتم پایدار سرب lead
و سرب پایدار خواهد ماند
تا ابدیت And lead it will remain For eternity. (...and let it remain for eternity شوخی با عبارت دعایی: بگذارید تا ابد بماند)
در قرن بیستم برای دهه های متمادی تلاش عظیمی وجود داشت
برای اندازه گیری زمانی که لازمه تا هر عنصر رادیواکتیو
تغییرجهشی بده به یک عنصر دیگر
فیزیکدانان فهمیدند که اتم های هر عنصر ناپایدار
با یک سرعت معین و خاص خودش واپاشی می کنه
هسته ی یک اتم، یه جور معبد هستش
که در مقابل شوک ها و ناآرامی های محیطش ایمن هست
با یه چکش بزنیدش
تو روغن بجوشونیدش
تبخیرش کنید
ساعت هسته ا ی به تیک تیک کردن ادامه می ده
و یه استاندارد زمانی رو حفظ می کنه
که نیازی به نگاه کردن به خورشید و ستاره ها نداره
برای پیدا کردن عمر صحیح زمین چه راهی بهتر
از استفاده از اتم اورانیوم؟
اگر شما بفهمید چه کسری از اورانیوم موجود در یک پاره سنگ
به سرب تبدیل شده
شما می تونید حساب کنید چقر زمان گذشته
از وقتی که اون پاره سنگ شکل گرفته
اما یه مشکلی هست
پاره سنگ هایی که موقع تشکیل زمین وجود داشتند
دیگه نیستند
اون ها همه له شدند، ذوب شده و دوباره ساخته شده اند
یه راهی هست برای اندازه گیری میزان سربی
که از اول وجود داشته
هدیه ای هست از آسمان ها
شهاب سنگ ها
این یکی...که تیکه ای از اونی هست
که این دهانه ی برخورد رو ایجاد کرد، ایدئال بود
مقدار سرب موجود در اعماق این پاره سنگ
درست همان مقداری هست که وقتی که زمین شکل گرفت
از اونجایی که شما سرعت واپاشی اورانیوم رو می دونی
این به شما عمر این شهابسنگ رومی ده
که همزمان با ایجاد زمین شکل گرفته
همه ی کاری که باید انجام بدی اینه که
مقدار سرب توی شهابسنگ رو اندازه گیری کنی
آسونه، نه؟
یه دانشمندی به نام هریسن براون Harrison Brown,
تودانشگاه شیکاگو
اولین بار این رو تو سال 1947 فهمید
یه دانشجوی دکتری به نام کلیر پترسون رو انتخاب کرد که این کار رو انجام بده
پترسون هیچ وقت نمی تونست بدونه که این تکلیفی که بهش واگذار شده چقدر می تونه
مسیر زندگی شو
و همین طور زندگی ما رو عوض کنه
اونچه که اول یک تحقیق علمی محض به نظر می رسید
آخرش خیلی بیشتر ازاین شد
کلیر پترسون، پسر یه نامه بر از آیووا
ذاتا بچه ی شری بود و خوب هم نبود تو درس و مشق
اما یه دانشمند مادرزاد بود
یه زمین شناسی به نام هریسون براون
تکلیفی رو به کلیر محول کرد که به نظر
یه کارعلمی سرراست و بی دردسر بود
اول از همه، پت
اشکال نداره پت صدات کنم که؟
خب، من می دونم که تو یه زمین شناس نیستی
احتمالا فرق گرانیت و فلدسپار رو هم ندونی feldspar
اما شنیدم که کار با دستگاه طیف سنج جرمی رو mass spectrometer
خوب بلدی
خوبه. بدبخت کردی خودتو زن گرفتی یا نه؟
هَا؟! آ.. آره، لوری شیمیدانه اون هم
با هم تو پروژه منهتن کار کردیم
تو اُک ریج Oak Ridge
باشه. اُکی. اولین چیزی که باس بدونی اینه که
یه بلورهای خیلی ریزی هست به نام زیرکان zircon
واقعا ریز، اندازه سر سوزن حسابی سفت و محکم و سگ جون
هیچی نه داخلش می شه، نه چیزی ازش در میاد
دارم در مورد میلیاردها سال صحبت می کنما
ما می دونیم این دونه ها چقدر عمر دارند چون
سنِّ اون پاره سنگ هایی که ازش درآوردیمشون رو تعیین کردیم قبلا
داخل هر دونه ی کوچیک زیرکان، به اندازه ی دو یا سه بخش در میلیون، اورانیوم هست
و اورانیوم هم خودش داره به مقادیرخیلی کمتری از
اتم های سرب فروپاشی می کنه
حالا اگه تو بفهمی چه طور می شه اون مقدار سرب رو حساب کنی
می تونی بفهمی چطوری میشه مقدار سرب توی یه شهاب سنگ رو حساب کرد
فکر می کنی بتونی اینکارو انجام بدی، پت؟
آره، آره، دلیلی نمی بینم نتونم
خوبه، چون وقتی بتونی، اولین کسی خواهی بود که
عمر صحیح زمین رو می دونه
حسابی معروف هم می شی
آسونه
عین آب خوردنه
در حالی پترسن تلاش می کرد که
مقدار جزئی سرب رو تو دونه های زیرکان مشخص کنه
یه دانشجوی دکتری دیگه، جرج تیلتن George Tilton
داشت مقدار اورانیوم تو همون دون ها اندازه می گرفت
همه ی کاری که پترسون بایست انجام می داد
این بود که مقدار سرب رو با دقت یکسانی اندازه گیری کنه
ببینم دیگه چی کار می کنی، پت
شش بار حسابش کردم، همیشه یه مقدار خاصه
سه و دو دَهُم بخش در هر یه میلیون
خوبه، خوب پیش میری جرج، ممنون
نتایج تیلتن همیشه مثل هم بود
اما نتایج پترسن از مقدار سرب تو همون دونه ها
به شدت با هم نمی خوند (هر بار فرق میکرد)
این معنی نمی داد
ممکن بود آزمایشگاه
بخاطر آزمایش های قبلی با سرب آلوده شده بوده باشه
شاید به خاطر وجود مقادیر طبیعیِ زیاد سرب
تو محیط بود که تو نتایج اندازه گیری اختلال ایجاد می کرد
پترسن هر کاری که می تونست انجام داد که
آزمایشگاه رو از هر نوع سربی پاک کنه
هنوز 100 برابر بیشتر از حد مورد انتظار سرب وجود داشت
بیش از دو سال بود که داشت تلاش می کرد
آب خوردنه، ها! آره جونه عمّت
پترسن به این نتیجه رسید که باید ظرف ها و وسایل رو
تو اسید بجوشونه و همه ی مواد شیمیایی که استفاده می کنه رو خالص سازی کنه
که بتونه سرب اضافه در آزمایش رو باز هم کمتر کنه
اوهوی...
نه! من اینجا تازه واردم
گلاب به روت داداش، دست به آب کجاست؟
تف به این زندگی
همه ی شستنها و استریلیزه کردن های وسواس گونه ی پترسن
هنوز مشکل رو حل نکرده بود
لازم بود که خودش آزمایشگاه خودش رو درست کنه و همه چی رو آجر به آجر از اول بسازه
این فرصت موقعی بوجود اومد که هریسن براون نقل مکان کرد به
موسسه فناوری کالیفرنیا تو پَسدینا California Institute of Technology (CalTech)
و از پترسن دعوت کرد که بهش ملحق بشه
اُکی، تام، بسه دیگه پسر، پاره کردی این لباس رو
الان دیگه می تونیم بریم تو اتاق امن مرکزی
شیش سالی می شد که پترسن داشت روی این پروژه کار می کرد
سرسختانه منابع مختلف سرب رو
ردیابی و حذف می کرد
همون سرب هایی که تو کاراندازه گیریش اختلال ایجاد می کردند
اولین اتاق فوق پاک دنیا رو ساخته بود ultra-clean room
بالاخره قادر بود که اندازه گیری کنه دقیقا چقدر سرب
تو اون پاره سنگ هست
سنگی که قدمتش حالا با درست شدن این اتاق اندازه گیری شده بود
حالا دیگه سرانجام، پترسن آماده بود
که بره سراغ اون شهاب سنگ آهنی
که از عمر واقعی زمین سر دربیاره
نمونه ی شهاب سنگش رو ورداشت آورد
به آزمایشگاه ملی آرگون Argonne National Laboratory...
جایی که دقیق ترین طیف سنج جرمی دنیا
تازه راه انداخته شده بود
دکتر، این قدر عجله داری؟
اُکی کوچولو، می خوایم که تبخیرت کنیم
یک طیف سنج جرمی از مگنت (آهن ربا) هایی استفاده می کنه
برای جداسازی عناصری که تو یه نمونه هست
تا اینجوری مقدار عناصر تشکیل دهنده ی اون نمونه رو بشه اندازه گیری کرد
این کار دیگه آخرین قطعه ی با
معمای سن زمین رو پیدا می کرد
الان می خوام که یونیزه کنم تو رو
از اونی که گفته می شه بدتره
یه الکترون بین رفقا که دیگه چیزی نیست
با دور نگه داشتن نمونه از هر گونه آلودگی محیطی سرب
پترسن دیگه آماده بود که مقدار
سرب و اورانیوم داخل نمونه رو اندازه گیری کنه
و محاسبه کنه که چند سال پیش این نمونه شکل گرفته
یعنی همون عمر درست زمین
متشکرم از شما همه ی دانشمندان پیش از این اومدند
متشکرم زمین شناسان
ممنونم چارلز لایل Charles Lyell.
ممنونم مایکل فارادی Michael Faraday.
جی جی تامسن J.J. Thomson.
ارنست روترفورد Ernest Rutherford.
ممنونم هریسن براون
دنیا 4.5 میلیارد سال عمر داره
انجامش دادیم
مامان؟
مامان
پترسن می خواست که مادرش
اولین کسی باشه که بدونه اونچه که اون سال های بسیاری رو برای کشفش تلاش کرده بود
عمر واقعی زمین
پاداشش برای این کشف؟
یه دنیا دردسر
خودش خبر نداشت، اما در مسیر شاخ به شاخ شدن
با برخی از پرقدرت ترین آدم های رو زمین بود
از نگاه رومیان باستان
سیاره با شکوه حلقه دار کیوان یه مکان واقعی نبود
نه یه دنیا، بلکه یه خداپادشاه
فرزند ازدواجِ آسمان و زمین
خدای سرب
این ستون ها همه ی آن چیزی هستند
که از قدیمی ترین معبد مربوط به گردهمایی ها و تبادل نظرهای رومیان باقی مونده
که اولین بار 2500 سال پیش وقف کیوان شد
نقش اداره خزانه داری روم رو هم داشت
همین طور اداره وزن ها و معیارهای اندازه گیری
امشب جشن ساتورنالیا هست Saturnalia
عید دسامبر به افتخار کیوان
که درش زندگی روزمره بر عکس می شه
ارباب ها به برده ها خدمت می کنند
هیچ جنگ و اعدامی اجازه داده نمی شه
و هدایا رد و بدل می شه
یه دویست سیصد سال بعد
وقتی پدران مقدس کلیسا دنبال راهی گشتند که
که بی دینان بیشتری رو جذب کنن
تصمیم گرفتن ساتورنالیا رو به کریسمس تبدیل کنن
واون موقع این جدیدترین جشن از فهرست جشن های انقلاب زمستانی (کوتاه شدن تاریکی از فردای آن روز=شب یلدا)
بود که تغییر کاربری داده شده
مجسمه ی بلند کیوان می تونسته این شکلی باشه
در شب ساتورنالیا
اما تو دوران روم باستان این خدا یه روی سیاهی هم داشت
اون یکی کیوان یه غول عبوس و تنبلی بود
که باعث کشمکش بی دلیلی از خشم و نفرت شد
یه عمل خشونت بار و نگفتنی ای رو نسبت به پدرش انجام داد
و پسر خودش رو قورت داد
از بین همه سیاره های قابل دیده شدن
برای چشم های نامسلح آدمیان باستان
کیوان کندترین هست
که توضیح می ده چرا اسمش
از روی نام خدای سرب نامگذاری شد
شکی نیست که
این ویژگی های بیشتر منفی شخصیت کیوان
بازتاب علائم سمّی و از قدیم شناخته شده ی سرب بود
چیز خنده دار در مورد رومیان این بود که
با وجود اینکه می دونستند
تماس با سرب بدون شک مردم رو مسموم می کنه
اون ها رو عقیم می کنه و به دیوانگی میکشونه
از کدوم فلز برای ساخت لوله های
مربوط به سیستم معروف آبرسانی شون استفاده کردند؟
راهنمایی می کنم شما رو
کلمه ی Plumbing (لوله کشی)
از کلمه ی یونانی "plumbum." به معنای سرب میاد
از چه فلزی استفاده کردند که کف و دیواره ی حموم های معروفشون رو روکش کنن
و چه جوری تُرشیِ شرابشون که ترش شده رو یه ذره کم کنن
برای لعاب دادن به خمره ها و دیگ های غذاشون از چی استفاده کردند؟
یه سری مورخان هستند که می گن
استفاده ی گسترده ی سرب یه دلیل اصلی
توی ضعیف شدن و سقوط امپراطوری روم بوده
چرا ادامه دادند به استفاده از سرب بااینکه
از خیلی قبل تر می دونستند که سمّیه؟
ارزون بود، خیلی چکش خوار و قابل انعطاف بود و آسون می شد باهاش کار کرد
و اونایی که در بالاترین وسمّی ترین غلظت باهاش کار می کردند
یعنی همون معدن کاران و کارگرانی که سرب رو فرآوری می کردند
جونشون قابل صرفنظرکردن بود
جونشون اهمیتی نداشت
بَرده بودند
بیشتر سرب دنیا از یه جایی به اندازه کافی و امن
دور از موجودات زنده و دراعماق زمین شروع به ایجاد شدن کرد
اما حدود 8500 سال پیش
انسان ها فهمیدند چه جوری زمین رو حفر کنند و برن تو اعماق
و فلز رو از سنگ ها استخراج کنند
زمانی که این عمارت تازه ساز بود
حول و حوش دو سه هزار سال پیش
رومیان داشتند 80 هزار تن سرب در سال سرب تولید می کردند
حالا چرا اصلا سرب سمّیه برای ما؟
چون وقتی وارد بدن ما میشه
خودش رو جای فلزای دیگه تو بدن مثل روی و آهن جا میزنه zinc and iron
فلزایی که بدن ما واقعا برای رشد و نمو نیاز بهشون دارند
آنزیم ها تو سلول ها گول این فریبکاری و تغییر چهره ی سرب رومی خورند
و شروع می کنن به رقص
اما این رقص مرگه چون که سرب یه شیاد و جاعل هویت هست
که نمی تونه نیازهای حیاتی سلول ها رو فراهم کنه
سرب همین طور مسیر نوروترانسمیترها یا همون حامل های پیام عصبی رو مسدود می کنه neurotransmitters
یعنی همون ملکول هایی که مسیر ارتباط بین سلول ها هستند
میان تداخل می کنند با گیرنده های ملکولی
که حیاتی اند برای حافظه و یادگیری
این مخصوصا خیلی برای بچه ها زیانباره
اما مسمومیت سرب به هیشکی رحم نمی کنه
اولش، ابتدای قرن بیستم
سازندگان رنگ های سرب دار،
صنعت تازه کار تبلیغات رو استخدام کرد که مصرف کنندگان رو متقاعد کنه
که سرب بی ضرر هست برای کودکان
روزی یه سرباز کوچولوی سربی به یه بچه ی هلندی گفت که
ما فامیل های خوبی داریم که همه یه کم حاوی سرب هستند
چرا یه مهمانی نمیدی که همه همدیگه رو ملاقات کنند و
بقیه این خانواده ی خوشحال سربی رو ببینن؟
اولین نفر برای این مهمانی لامپ سربی شاد و سرزنده بود
گفت من خیلی درخشانم
من همیشه شب ها می درخشم
حتی یه ذره از درخششم هم به خاطر سر شیشه ایم نیست
به خاطر سرم هست که نور خیلی درخشان تری رو می ده
چون که با سرب درست شده
یه جفت گالش (کفش لاستیکی) وارد شدند و دست پسر رو گرفتند
گفتند ما مراقبتیم چون که ما تو رو خشک و گرم نگه می داریم
می دونی وقتی که داشتیم قالب می خوردیم، مردی که ما رو ساخت گفت
ما قوی و سخت جون و بادوامیم
به خاطر اینکه تو مواد داخل ما، سرب هست
اما صنعت سرب اوایل دهه بیست بود
که پر رونق شد
موقعی که شیمیدان توماس میجلی Thomas Midgley
و مخترع چارلز کترینگ از شرکت جنرال موتورز Charles Kettering -General Motors
فهمیدند که تترااتیل سرب رو Tetraethyllead
به عنوان ماده افزودنی ضدکوبش (anti-knock additive) به بنزین می تونن به فروش رسوند
اون ها یه شرک جدید را انداختند به نام شرکت اتیل Ethyl Corporation.
یه بار برای استفاده به عنوان تترااتیل سرب حتی
گاز سمی از سوی دپارتمان جنگ ایالات متحده بررسی شده بود
برخلاف سرب توی رنگ، اتیل سرب محلول در چربی بود
نصف یه فنجونش رو پوستت می تونست بکشه تو رو
سازندگانش محاسبه کردند که
میتونن 60میلیون تن ازش رو تو یه سال بفروشند
تنها مشکل فقط این بود که
بعضی از کارگرایی که این مواد رو تو کارخونه ها
در دلور و نیوجرسی فراروی می کردند، داشتند دیونه می شدند Delaware and New Jersey
توهم می زندند و از پنجره می پریدند بیرون
و در حال جیغ کشیدن می مردند
این از اون شغل هایی پرسودی بود که به چیزی بیشتر
از یه لامپ در حال رقص نیاز داشت برای تبلیغش
اونچه نیاز بود، یه آدم از جامعه ی علمی بود
که ترس عمومی مردم رو بخوابونه و اون تصویر و سابقه ی بَد سرب رو بهبود بده
اونا آدم درست برای این کار رو پیدا کردند
این از اون اولین دفعه هایی بود که
که از اعتبار علم استفاده شد
که یه خطر برای جامعه و محیط زیست لاپوشونی بشه
رابرت کیهو، دکتر جوانی از سینسناتی Robert Kehoe - Cincinnati
از سوی جنرال موتورزاستخدام شد GM
کیهو در ذهن عموم مردم یه شکّ علمی
درباره ی خطرات سرب ایجاد کرد
گفت سرب به طور طبیعی تو محیط زیست هست
آره، ممکنه خطرات شغلی خاصی به همراه داشته
برای اونایی که با سرب کار کردند، اما
اما این خطرات می تونن با خلق قوانین احتیاط و پروتکل هایی از جانب صنعت ازشون اجتناب بشه
هیچ شواهدی مبنی بر اینکه
سرب خطری برای مصرف کنندگان داشته باشه، نیست
برای دهه های متمادی هیشکی اونو به چالش نکشید
تا اینکه کلیر پترسن رفت دنبال
سن زمین
تحقیق کلیر پترسن روی عمر زمین
اونو متخصص پیشروی دنیا
در اندازه گیری اندازه های بسیار جزئی سرب کرده بود
و مثل همه ی دیگران در اون زمان
اون نتیجه گیری کرد که میزان زیاد سرب، به طور طبیعی بوجود اومده
از اونجایی که اون یه دانشمند واقعی بود، شروع کرد
به اینکه هرچی میتونه جستجو کنه تا بفهمه
که چرخه ی سرب در محیط زیست چه جوریه
با هزینه ی تحقیقی که موسسه ی نفت امریکا براش فراهم کرده بود the American Petroleum Institute
به دقت غلظت سرب موجود
در آبهای دریایی عمیق و کم عمق رو اندازه گیری کرد
باز هم، پترسن دید
که اطلاعات اولیه اش معنی نمی ده
فقط غلظت های ناچیزی از سرب
در آب های عمیق اقیانوس ها وجود داشت
اما تو آب های کم عمق و نزدیک به سطح
غلظت سرب صدها مرتبه بیشتر بود
در هر اقیانوسی دویست سیصد سالی طول می کشه
که آب های کم عمق با عمیق قاطی بشه
این جوری بود که پترسن گفت حتما این مقدار زیاد سرب
تو آب های سطحی همین اواخر از راه رسیدند
در غیر این صورت باید این مقدار سرب به طور مساوی توزیع می شده تو آب های دریاها
با دانستن مقدار سرب موجود تو جاهای کم عمق
و زمانی که لازم بود تا این سرب با لایه های عمیق قاطی بشن
اون تونست سرعتی که سرب درش اومده آب های سطحی رو آلوده کرده رو تخمین بزنه
پترسن از خودش پرسید
چی می تونسته این مقدار سرب برای اقیانوس های دنیا فراهم کرده باشه
این همه سرب از کجا داره میاد؟
فکر کنم بدونم، هریسن
از بنزین سرب دار داره میاد
اگه این طور باشه، پس ما یه مشکلی داریم، پت
بخاطر اینکه این همون جاست که پول ها (برای تحقیقات ما) میاد
اما پترسن تسلیم بشو نبود
رفت و مقاله علمی مربوط به این قضیه رو چاپ کرد
مقاله ای که پرونده ای رو علیه بنزین سرب دار آغاز می کرد
وقتی اون مقاله رو برای اون مجله معتبر علمی، نیچر فرستاد Nature
پترسن اسم خودش رو دوم گذاشت
اون اغلب این کار رو برای شاگرداش انجام می داد
که شهرت علمی شون رو تقویت کنه
یه عمر تلاش کرد که بی سر وصدا کار خودش رو بکنه و از معروف شدن
و همه امتیازاتی که معروف شدن داره چشم پوشید
تنها سه روز بعد از چاپ مقاله
فشارها شروع شد
- سلام دکتر پترسن - خوشبختم از آشنایی با شما
بسیار تحت تاثیر کار شما قرار گرفتیم
کار شما بسیار برای ما
توی صنایع شیمی و نفت، جالب و مورد توجه هست
خب، بدون کمک مالی شما ممکن نبود
دقیقا. و خیلی کارهاست که ما می خوایم برای شما انجام بدیم
خب، من یه مدتیه که دارم به اندازه گیری سرب تو یخ های قطبی فکر می کنم
که ببینم اونجا هم همین الگوی اقیانوس ها رو نشون می ده
سرب؟ ولی شما پیش از این روش کار کردی
ما داریم فکر می کنیم که وقتشه که بری سراغ بقیه عناصر جزئی
در واقع دکتر پترسن
توانایی ما برای پشتیبانی مالی شما تو هر زمینه ی دیگه ای
عملا نامحدوده
سرب یه سم عصبیه
وقتی شما تترااتیل سرب رو از کارخونه به مقصد حمل می کنید
قبل از اینکه اضافش کنید به بنزین
مثل یه اسلحه شیمیایی باهاش کار می کنید
دلیل داره این کار
فکر میکنین اون همه سرب کجا میره
بعد از اینکه از اگزوز خارج میشه؟
فکرکنید به بلاهایی که ممکنه سر ما و بچه هامون بیاره
دکتر کیهو نشون داده که میزان سرب
موجود در محیط زیست مثل برف دسامبر طبیعیه
چرا پس تو آب های عمیق این مقدار نیست؟ ایناهاش
بذارید نشونتون بدم
ممنون بابت وقتتون
وایستید، شما همین طور ادامه می دید به ریختن
میلیون ها تُن سم تو هوایی که ما تنفس می کنیم؟
اگه تحقیقات من تجارت شما از رونق نندازه
تحقیقات یه دانشمند دیگه ای تو آینده می اندازه
منابع مالی پترسن از صنعت نفت
یه شبه پرید
در واقع اونا تلاش کردند که کاری کنن اخراج بشه
اما دولت امریکا، ارتش و نیروی دریایی
کمیسیون انرژی اتمی، سازمان سلامت عمومی
و بنیاد ملی علوم کنارش ایستادند
و حمایت کردند از تحقیقاتش روی آلودگی سربی
بررسی هاش از گرینلند تو شمالی ترین نقطه ها
تا قطب جنوب تو جنوبی ترین جاها
و تا رودخونه ها و کوهها و دره ها میان شمال و جنوب، اونو کشوند
حتی تو خشن ترین شرایط آب و هوایی
پترسن و تیمش کار کردند که
محیط بی عیب و نقص و بی آلودگی اتاق پاک رو ایجاد کنن
لباس های پلاستیکی شون هر روز عوض می شد
با کارکردن 10 تا 12 ساعت در روز تو هوای زیر صفر
یه تونل 60 متری
تو یخ های قطب جنوب حفر کردند
یه جور سفر زمان بود
که یخ هایی رو در بیارن که مربوط به سه قرن قبلش
مربوط به قبل از انقلاب صنعتی بود
دماغت
دماغتو تمیز کن، اَلدنگ
هزار بار بیشتر سرب داخل بدن تو هست
تا این یخ
می خوای کل این نمونه رو آلوده کنی؟
بعد از 5 هفته کار سخت و طاقت فرسای جمع آوری نمونه
اون هم با دقت و زحمت زیاد
پترسن آماده بود که دوباره برگرده آزمایشگاه
درست مثل اقیانوس ها، پترسن فهمید که مقدار سرب
تو برف مربوط به دویست سیصد سال پیش خیلی کمتره
هر کجای زمین رو گشت
هر چقدر که در زمان به عقب سفرکرد
نتایج همشون یه داستان رو می گفتند
میزان سرب طبیعی موجود در هوا و آب در گذشته
با اختلاف زیادی پایین تر بود
برای هزاران سال، می دونستند که سرب
آسیب های مغزی ایجاد می کنه، اختلال در رشد ایجاد می کنه
رفتارهای خشن و حتی مرگ به همراه داره
تو جستجوی خودش در یافتن عمر زمین
پترسن پاشو گذاشت رو شواهدی
مبنی بر مسمومیت توده ای مردم تو ابعادی بی سابقه
اما کیهو و یه سری دیگه از دانشمندها
که تو استخدام صنعت سرب بودند
عموم جامعه رو متقاعد کردند که چیزی برای ترس وجود نداره
همه فکرکردند که پترسن یه آدم غُد و یه دنده ست
تا اینکه یه نفر خواست که بشنوه حرفاشو
پترسن و تحقیقاتش در مورد سرب
همگانی شد و حسابی مورد توجه همه قرار گرفت
یافته ها شو تو یه
مجله ی مهم سلامت محیط زیست چاپ کرد
و نسخه هایی رو برای رهبران مهم دنیا
از جمله یه سناتور خیلی پرنفوذ فرستاد
ادموند ماسکی از ایالت مین Edmund Muskie of Maine
رئیس کمیسیون داخلی سنا در حوزه ی آلودگی هوا و آب بود
در 1966 اون یه جلسه ی رسیدگی رسمی در ارتباط با مساله ی سرب ترتیب داد
شاهد اول
دکتر رابرت کیهو، مدافع علمی سالیان سالِ
استفاده از بنزین سرب دار بود
آیا این نتیجه گیری شما بوده که از 1937
تا زمان حاضر، هیچ گونه افزایشی
در مقدار سرب
تنفس و جذب شده از هوا به طور میانگین در بدن افراد پلیس راهنمایی رانندگی
کارمندان بخش حمل و نقل، یا رانندگان وجود نداشته؟
حتی کوچکترین شواهدی هم وجود نداره
که تغییری در این تصویر (مقادیر سرب)
دراین بازه ی زمانی وجود داشته باشه
هیچ شواهدی
جلسه ی رسیدگی جوری زمان بندی شده بود که
موقعی اتفاق بیفته که دوآتشه ترین منتقد، کلیر پترسن، دور از اونجا، در قطب جنوب باشه
اما اون به طور غیرقابل انتظاری
در روز پنجم شهادت ها سر و کلش پیدا شد
به نظر می رسه که افزایشی در
در غلطت سرب موجود در مردم
در نتیجه مواجهه با محیط وجود داشته باشه
درسته؟
بله، درسته
در شناسایی میزان معمول سرب
شما از اندازه گیری های واقعی در محل استفاده کردید؟
بله
آیا این مشاهدات
با مشاهداتی که ما از سایر شاهدین شنیده ایم متفاوت هستند؟
نه، همون مشاهدات هستند
شما شهادت دادید که هیچ گونه تغییری
در میزان طبیعی سرب وجود نداشته. درسته؟
بله، درسته
مطمئنید در این باره؟
به یقین
این سطوح از سرب که ما امروز در مردم می بینیم ممکنه معمول باشه
اما به هیچ وجه طبیعی نیست
پس شما با اعداد وارقام دکتر کیهو مخالف نیستید؟
نه، نه
شما داری می گی که اعداد و ارقامی یکسان
دارند منتهی می شن به نتیجه گیری هایی متفاوت؟
بله
می دونید، این از اون چیزهاست که
ما انتظار داریم از وکیل ها بشنویم نه دانشمندها
با این حرفتون موافقم، بله
شما به نظر می رسه که از نتیجه گیری تون حسابی مطمئنید، دکتر کیهو
از قضای روزگار من بیشتر از هر فرد زنده ی دیگری
تو این حوزه تجربه دارم
سرب تو این سطح، یه عامل به شدت ضربه زننده
به بدن انسان هست
هیچ شواهد پزشکی ای وجود نداره که سرب
خطری برای سلامت عمومی جامعه به همراه داشته
این یه بی مسوولیتی هست که میلیون ها تُن
از یک ماده ی سمّی رو از زمین استخراج و در محیط زیست پخش کنیم
اگر شواهدی مبنی بر زیانبار بودنش بود، ما حتما پیداشون می کردیم
نه اگه هدف شما فروش سرب باشه
پترسن با این صنعت برای یه بیست سال دیگه جنگید
تا اینکه سرب بالاخره در محصولات مصرفی امریکا ممنوع شد
مردی که عمر زمین رو محاسبه کرده بود
همین طور باعث و بانیِ
یکی از بزرگترین پیروزی های قرن بیستم در حوزه سلامت عمومی جامعه شد
عرض فقط دو سه سال، میزان میانگین سرب
در خون بچه ها، طرفای 75 درصد کاهش پیدا کرد
امروزه دیگه، جامعه ی پزشکی، به اتفاق، داره این رو میگه که
دیگه چیزی تحت عنوان مقادیر سمّی سرب
هر چقدر هم کم، در بدن انسان وجود نداره
امروزه دانشمندها آژیر خطر رو برای
سایر خطرات زیست محیطی بلند می کنن
گروه های ذینفع هم دانشمندان خودشون رو به استخدام در میارن که
که موضوعات رو مغشوش کنن
اما سرِآخر
طبیعت که گول نمی خوره، می خوره؟
ترجمه ی زیرنویس از sub.stardust1@gmail.com 19860102 subscene.com